A empresa, que mantén seco un tramo de 3,4 quilómetros do río dende hai cinco décadas, está obrigada por lei a restituír o seu caudal ecolóxico e reabrir os dous desaugadoiros do pantano. No último medio século, non o fixo nunca. Nin por iniciativa propia nin despois de que a Fiscalía do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) tivese sinalado directamente a Endesa Generación, SA como presunta responsable de varios delitos contra o medio e os recursos naturais nun espazo protexido como o parque natural Das fragas do Eume.
 
O fiscal de delitos ambientais, Álvaro García Ortiz, denunciou en abril do 2010 á eléctrica por captación abusiva de augas, o que forzou á empresa a tratar de enmendarse.La compañía redactou un proxecto de 86 páxinas para intentar corrixir cinco décadas de impunidade, turbinar auga de costas á normativa autonómica, estatal e europea que protexe os ríos. O "documento ambiental" de Endesa, redactado pola consultora hidráulica madrileña HCC e datado a mediados de maio, propón retirar cunha grúa unha pequena parte dos lamas -uns 1.350 metros cúbicos- que se acumulan sobre os sumidoiros de aceiro do pantano para depositalos 50 metros máis arriba, sobre unha planicie no fondo do mesmo encoro. A eléctrica serviuse dun equipo de mergulladores para somerxerse na presa da Capela e trazar un diagnóstico do fondo co obxectivo de "demoler e substituír" unha cámara de válvulas selada dende 1960 por "un by-pass en cada conduto do fondo".
 
Despexadas as comportas e desatascados os desaugadoiros, tería dúas canles abertas para soltar o caudal estancado no fondo en potentes refachos de 2,8 a 51,6 metros cúbicos por segundo. Esta proposta de Endesa para solucionar dun plumazo os seus dous problemas legais no Eume -restituír o caudal e reabrir os desaugadoiros- a base de liberar toneladas de lamas amoreados ao longo de 51 anos sublevou aos ecoloxistas.
 
Dende Ríos con Vida-AEMS acusan a eléctrica de querer converter o río nun "auténtico vertedoiro de lamas contaminados" e instan a Augas de Galicia a rexeitar un proxecto que está en fase de alegacións e forzar a Endesa a restituír o caudal ecolóxico, o 10% da media anual do río (1.160 metros cúbicos por segundo) no tramo seco.
 
"Endesa está obrigada a subministrar auga ao río de forma continua e ao mantemento dos desaugadoiros, pero xamais cumpriuno", destaca Mark Adkinson, responsable de AEMS en Galicia.El proxecto de Endesa formulouse en primeiro lugar a opción de retirar e trasladar os lamas ata un vertedoiro autorizado, pero descartouna porque sería máis longo e custoso. No seu lugar, propoñen depositalo en catro balsas de decantación na ribeira e ventilar o proxecto en 11 meses.
 
O documento da eléctrica xa advirte das posibles consecuencias ambientais da súa proposta. "As probas de desaugadoiro provocarán efectos negativos entre moderados e severos sobre a auga, a paisaxe, os usos recreativos e a pesca fluvial", alertan os técnicos, que falan de danos "irreversibles" para os peixes e nutrientes do río.
 
En xaneiro de 2010, o xefe de obra civil de Endesa declarou aos axentes do Seprona que no fondo do encoro existía "un gran depósito de lamas", pero indicou que os desaugadoiros non se abrían porque podería ocasionar "algún dano ao medio". Así o reflectiu o fiscal catro meses despois na súa denuncia contra a empresa eléctrica.
 
Contradicindo os seus directivos e malia as advertencias dos técnicos, Endesa decantouse por dragar e recolocar os lamas dentro do seu propio encoro e verter ao río a auga sucia estancada no fondo. É a opción máis económica e tamén a que parece máis perniciosa para o medio. A compañía enfróntase por primeira vez a un proceso penal por desecar un tramo de 3,4 quilómetros do río durante medio século para turbinar máis auga nunha das dúas minicentrais que explota na súa canle.
 
Dende 1960, entre a presa da Capela e a central hidroeléctrica do Eume só flúe unha curta vía de auga entre rochas e mofo. O caudal do río baixa entubado ata as turbinas da planta hidráulica a custa de secar a canle natural