Contra todo prognóstico, a Real Academia Galega (RAG) elixiu ao escritor, político, xornalista e empresario da comunicación Valentín Paz Andrade (Pontevedra, 1898 - Vigo, 1987) para o Día das Letras de 2012. Segundo anunciou o secretario da institución, Xosé Luis Axeitos, foi unha decisión tomada por maioría", a dun home de consenso, un galeguista que padeceu as represalias do réxime pola súa defensa da lingua e da cultura galegas. "Non hai vencedores nin vencidos", remarcou Axeitos, xa que o herdeiro de Lois Pereiro foi só un dos preto de 20 nomes que saíron á palestra do plenario no que se debateu durante máis de tres horas. Un plenario marcado, ademais, pola ausencia do presidente da RAG, Xosé Luís Méndez Ferrín, que, segundo Axeitos, non puido asistir debido "a unha doenza lumbar".
 
A Academia quixo deixar os deberes feitos para antes do verán e acordou nomear académico electo a Xosé Fernández Ferreiro, para ocupar a vacante que se produciu tras o falecemento do académico numerario Francisco Fernández del Riego. Unha decisión que xa provocou as primeiras críticas dende as asinantes do manifesto O xogo das cadeiras que critican a decisión da Academia de non incorporar unha muller, tal e como reclamaban dende había meses.
 
A polifacética vida de Paz Andrade, pola súa importancia no mundo do xornalismo, a literatura e ensaio, e a súa "capacidade empresarial", pesou na valoración dos académicos para homenaxear o próximo ano a esta figura, da que a RAG destaca "o seu compromiso co país". Axeitos subliñou que "foron varios os motivos" que levaron ós académicos a elixir a Paz Andrade, como o feito de que "abriu as páxinas do galeguismo a Galicia nun momento en que había para poder manifestarse ou publicar", como son os periódicos Galicia ou El Pueblo Gallego, "dous dos grandes alicerces culturais do galeguismo da época".
 
"A súa faceta creativa na lírica, a súa faceta ensaística, nun país en que ten tanta importancia para facernos visible, e a súa capacidade
empresarial", relatou o secretario da RAG, quen tamén recordou que deu a coñecer Galicia nas súas relacións comerciais internacionais a través do sector pesqueiro con países Brasil ou Chile.
 
Axeitos indicou que se valoraron "todas elas no seu conxunto", posto que a vida do futuro homenaxeado destaca por ser "polifacética".
 
"Sobre todo valorouse o compromiso co país no seu conxunto, manifestado e plasmado nesas facetas diversas", dixo.
 
A familia do honrado reacciona con "gratitude e sorpresa"
 
A familia de Paz Andrade reaccionou onte con "gratitude e sorpresa" á decisión da RAG de dedicarlle o vindeiro 17 de maio. Segundo recolle
Europa Press, o fillo do homenaxeado, Alfonso Paz-Adrande -presidente do consello de administración de "Xornal de Galicia", vicepresidente de Novacaixagalicia e conselleiro de Pescanova-, a noticia "chega nun momento no que a academia está nun momento moi feliz, moi ben estruturada, cun presidente que debe servir de orgullo".
 
O fillo de Paz Andrade asegurou que tamén a súa nai recibiu con alegría a noticia, da que fixeron partícipes a el, entre outros, o seu amigo e presidente do Consello da Cultura Galega, Ramón Villares.
 
"Chamoume Ramón Villares e Xosé Luis Axeitos, e tiña unha mensaxe de Xosé Luis Méndez Ferrín", dixo en referencia ás primeiras felicitacións. Alfonso Paz-Andrade reiterou que a noticia foi "grata e inesperada", tras o que avanzou a "colaboración" da súa familia para a organización dos actos.
 
Valentín Paz Andrade licenciouse en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela en 1921 e foi durante a súa etapa de estudante cando se achegou ao movemento galeguista, participou na II Asamblea Nacionalista de Santiago de Compostela (1919). Era director do xornal Galicia en 1926 cando foi cerrado pola ditadura de Primo de Rivera.
 
Presidiu o Grupo Autonomista Galego (1930), foi candidato ás Cortes Constituíntes de 1931 xunto con Castelao e Ramón Cabanillas, colaborador da redacción do anteproxecto de Estatuto de Galicia presentado polo Seminario de Estudos Galegos (1931) e membro activo do Partido Galeguista, do que foi nomeado secretario en 1934.
 
Durante a Guerra Civil axudou a fuxir e defendeu a moitos intelectuais galeguistas. Por causa da súa actividade política e da publicación dalgúns artigos foi detido en diversas ocasións. As súas colaboracións foron frecuentes nos xornais El Pueblo Gallego, Faro de Vigo e La Noche, onde aparecían asinadas cos pseudónimos M., Xan Quinto e Mareiro. Desde 1945 xuntábase no café Alameda, de Vigo, con intelectuais e artistas como Carlos Maside, Laxeiro, Prego de Oliver, Fernández del Riego. Os irmáns Xosé María e Emilio Álvarez Blázquez, entre outros, para falaren e debateren.
 
Os seus textos literarios, históricos e económicos reflicten a súa preocupación polo progreso e o avance do país como Galicia como Tarea (1959), La anunciación de Valle-Inclán 1967), La marginación de Galicia (1970), Castelao na luz e na sombra (1982), Galiza lavra a sua imagem (1985). Da súa faceta poética temos achegas como, Soldado da morte (1921), Pranto matricial (1954), Sementeira do vento (1968), Cen chaves de sombra (1979) ou Cartafol de homenaxe a Ramón Otero Pedrayo (1985). Foi membro correspondente da RAG desde 1964 e numerario desde 1978.
 
CADEIRA
 
Fernández Ferreiro ocupará a vacante de Fernández del Riego.
 
Xosé Fernández Ferreiro (Espartedo, Nogueira de Ramuín, 1931) é "ese escritor tradicional, enigmático, pouco amigo da primeira liña, do primeiro plano, sabedor de que o escritor permanece polas súas páxinas, pola súa obra, pola calidade da súa pluma." Escritor e xornalista, a RAG destaca "o seu compromiso inquebrantable co país e coa lingua". De feito, participou do grupo Brais Pinto, en Madrid. No ano 1975 con A morte de Frank González, ilustrado por Luís Seoane,  convértese en "pioneiro ao publicar a primeira novela en galego de xénero wéstern". A Academia destaca que "experimentou os camiños da ciencia-ficción, e puxo a súa pluma a disposición do país para narrar e denunciar as inxustizas sociais en libros como Morrer en Castrelo de Miño". Recibiu premios como o Xerais ou o Losada Diéguez e, como xornalista, Premio Galicia de Periodismo