• Número 402
  • 10 de setembro de 2018

Universidades - Entrevista ao catedrático José Carlos Bermejo

"O caso do mestrado de Cifuentes demostra que a universidade pública está corrompida"

"Os reitores están a converter a Universidade no lumpenproletariado, contratando profesores a 400 euros"

José Carlos Bermejo é catedrático de Historia Antiga na Universidade de Santiago de Compostela. No seu libro titulado Reitores e privilexiados. Crónica dunha universidade (Ed. Akal) analiza a xestión dos campus españois. Chega a asegurar que os máximos dirixentes académicos conseguiron construír un muro protector que lles garante "opacidade absoluta". Nunha entrevista con eldiario.es analiza as circunstancias que xera un ecosistema que ampara presuntas irregularidades, como as do caso do mestrado de Cristina Cifuentes e Pablo Casado.

En que consisten os privilexios dos reitores que destaca no libro?

Os reitores son os únicos cargos públicos que teñen poder executivo, xudicial e lexislativo á vez. É evidente que teñen poder executivo porque teñen o poder do cargo. As universidades viven nun auténtico caos de normas, os seus regulamentos internos modifican a lei estatal; aínda que iso non se poida facer, faise. Doutra banda, teñen capacidade lexislativa, xa que se elaboran as normas a través dos organismos que eles controlan. Por último, teñen capacidade xudicial. Nos campus pódense abrir expedientes disciplinarios e chegar a pedir a expulsión dun catedrático. Por exemplo, nun caso de abuso sexual o reitor nomea a un xuíz instrutor, que normalmente é un profesor. Este abre unha investigación, propón a pena ao reitor e o reitor execútaa directamente.

Nos casos do mestrado de Pablo Casado e Cristina Cifuentes tamén quedou patente a autonomía que teñen os directores de institutos vinculados ás universidades, como no caso do Instituto de Dereito Público da Rei Juan Carlos...

Si, hai unha estrutura legal e outra de poder económico. Na Universidade pódeste atopar a unha persoa que ten un millón de euros para un proxecto de investigación e un departamento con 60 profesores e un orzamento de 1.500 euros. Por que pasa isto? porque a lei di que os doutoramentos son organizados polos departamentos e a docencia depende das facultades. O poder real non está nas facultades, que si teñen unhas funcións establecidas pola lei. O poder téñeno unha serie de organismos, como as escolas de doutoramento, os institutos de investigación e os grupos de investigación, que non están amparados pola lei e estanse comendo todo o diñeiro da Universidade.

Os privilexiados son os que teñen o diñeiro público. Esa xente monta estruturas de poder autónomas; non só sucedeu co instituto do Rei Juan Carlos. Son moitísimos. Os privilexiados son profesores que teñen unhas cantidades de diñeiro asombrosas.

Como repercute esta xestión na rutina universitaria?

A Universidade ten unha serie de tumores xurídicos que son esas institucións que cada vez absorben máis diñeiro, e esa xestión termina afectando os servizos comúns. Por exemplo, practicamente ningunha universidade inviste en mellorar a rede de residencias universitarias e bibliotecas. Todo o diñeiro desvíase a proxectos de investigación que xestionan docentes dunha forma moi particular. Os que predican que hai que destinar diñeiro á investigación, tamén están a dicir que se retire investimento en bibliotecas, residencias, facultades novas.... e que se aposte por edificios-chiringuitos para un particular ou para un grupo, que son os que se están apoderando de toda a Universidade. Iso é así en toda España.

Que papel xoga a Conferencia de Reitores das Universidades Españolas (CRUE) nestes casos?

Non están a facer nada. Os reitores son os responsables de todo o que pasa na Universidade, así manteñen os seus privilexios. España é o país de Europa que ten máis profesores universitarios por habitante. A Universidade española ten o dobre de docentes funcionarios que impartimos Historia que Francia. En Alemaña dous de cada tres mozos menores de 18 anos optan pola Formación Profesional, en España vanse á Universidade. No noso país é nula a diferenza de soldo entre un titulado universitario e un que non o é, mentres en Alemaña un universitario gaña tres veces máis.

En España están a contratar a enxeñeiros por mil euros. Os reitores están a converter a Universidade no lumpenproletariado, contratando profesores a 400 euros. Un axudante doutor gaña entre 1.200 e 1.500 euros, cunha idade media de 40 anos e cunha tese, multitude de publicacións e unha estancia no estranxeiro. Hai moitos anos que non se sacan prazas de catedráticos e titulares.

A CRUE, sindicatos e patronal solicitaron ao Congreso unha nova lei universitaria. O ministro Pedro Duque  comprometeuse a desenvolver esta normativa antes de que termine a lexislatura, que futuro ten esta proposta?

Non vai ir a ningún lado porque ten que ser orgánica, necesitan dous terzos da Cámara e non o van a conseguir.

Que tería que contemplar o articulado desta proposta?

Habería que expor unha solución para evitar o caos xerado pola burocratización da Universidade. Na de Santiago somos 2.000 profesores e 1.300 administrativos. O barullo de papeis é xigantesco e xerado pola reforma de Bolonia, que se fixo mal porque os graos tiñan que ser de tres anos e non de catro. As universidades son monstros onde os mozos están destinados a caer ao precipicio. Están a contratarlos en condicións laborais infames.

Tamén terían que decidir se lles entregan as universidades ás comunidades autónomas ou lles quitan a autonomía. Os campus avogan pola mobilidade e a internacionalización, pero eu que son catedrático, non me podo mover a ningunha universidade galega. Son un escravo da miña Universidade. Téñeno que tomar en serio. Hai dúas solucións: facer unha lei nova e que se consigan pór de acordo dunha vez. Pero non creo que o vaian a conseguir.

Vostede expón no libro que algúns políticos senten atraídos polo "prestixio social" que leva ser profesor dun campus prestixioso, que relación existe entre política e Universidade?

Que che acredita como político? O teu pasado. Felipe Gónzalez era avogado laboralista na clandestinidade, hai lexitimidade porque vén dunha loita política. Iso hoxe en día é imposible. Como os políticos non teñen prestixio e están todos baixo a sombra da corrupción, relacionan ese recoñecemento cos seus títulos académicos ou supostos títulos académicos. Por que queren ter títulos académicos? Non é necesario. Por que tes que ser profesor para ser político? Podes ser político sen ser profesor e ser moi competente no teu campo.

A aura intelectual, que tamén cultiva moito Podemos, consiste en expor que o teñen que escoller porque é un intelectual. Non, non é así. Hai que escollerlle a vostede se vai ser un bo político. Que moitos profesores queiran ser políticos demostra o pouco prestixio que ten a Universidade en España.

Como valora os casos Cifuentes e Casado?

Creo que é anecdótico. Fanse unha chea de favores dese tipo. O de Cifuentes é menos grave que se cre unha cátedra para unha persoa determinada, á que están a dar sen ter mérito algún o maior nivel académico. Paréceme moito máis grave o que sucedeu co reitor anterior da URJC. [Fernando Suárez] fixo os seus plaxios cun equipo destinado a proxectos de investigación e pagou con fondos públicos. Montou toda a súa carreira con plaxios. Iso é gravísimo.

En ningunha Universidade do mundo nin Cifuentes nin Perico o dos palotes obriga a un catedrático a asinar unha acta falsa, son eles os que se ofrecen. A corrupción ofértase, non se demanda. Os traballos plaxiados son moi frecuentes, os chanchullos nos mestrados son frecuentes. Se as universidades se gastan millóns de euros en comprar programas antiplaxios, acredita que ese mal existe.

Que significa que este caso sucedese nunha Universidade pública?

Demostra que a Universidade pública está corrompida ata as cachas e que a Cifuentes fixéronlle un favorciño. Ese mestrado non ten ningún recoñecemento internacional. Non sei se quería facer unha tese con el. Que demostra? A estupidez dos políticos, que se queren pór a medalliña de que teñen unha aura intelectual. Non sei por que.

Demostra que nun sistema corrupto a corrupción ofrécese. Ao mi nin deus me obriga a pór unha matrícula na miña materia porque o que prevarica son eu. Se o fago é porque son parvo e non teño dignidade, e un xefe indigno dime que o faga. Demostra que a universidade está corrupta estruturalmente. No caso da URJC demóstrase cun reitor que tivo unha carreira baseada en plaxios [Fernando Suárez] ten catro sexenios recoñecidos pola ANECA a base de plaxios. Se as universidades tivesen dignidade como institucións, estes casos non serían inimaxinables.

En maio o Banco Santander organizou un encontro con 600 reitores e representantes académicos de todo o mundo, que relación manteñen bancos e estas institucións académicas?

O Santander fai un negocio incrible na Universidade. Nos campus iberoamericanos  conseguiron apoderarse dos edificios e ir montando universidades-chiringuitos con matrículas moi altas, que iso é tamén un negocio. As universidades públicas fináncianse con diñeiro do Estado. A de Santiago chegou a deber todo o seu orzamento Quen prestou o diñeiro? Antigas caixas de aforro e o Santander. Os bancos son o sustento da Universidade, como a soga é o sustento do aforcado. No caso dos campus públicos, saben que non van crebar porque son estatais. É un triángulo: o Estado dá o diñeiro ás universidades públicas e os bancos endebédanas e apodéranse delas.

Os privilexiados son os que quedan co diñeiro. Non pode ser que haxa profesores que teñen gastos brutais en dietas, en EEUU chámanlles jetprofessor porque se pasan o día viaxando. A nós recortáronnos [na Universidade de Santiago] para pagar a débeda de institutos de investigación, mentres as bibliotecas de moitas universidades están mortas e non se compran libros.

El Diario