• Número 392
  • 30 de abril de 2018

Represión

“Catalunya e Euskadi retiraron as balas de goma, non hai argumentos para manter estas armas no Estado”

Carles Guillot, que perdeu un ollo en 2001 polo disparo dunha bala de goma, é un dos impulsores de Stop Bales de Goma

O uso das balas de goma prohibiuse en Catalunya en 2013, pero, a pesar diso, este tipo de armamento policial volveu ocasionar feridos durante a xornada do referendo do 1 de outubro, cando un disparo da Policía Nacional provocou que Roger Español perdese a visión dun ollo. Tamén se retirou o seu uso no País Vasco, onde o próximo 15 de outubro dará comezo o xuízo pola morte de Iñigo Cabacas, tamén como consecuencia das balas de goma. No resto do Estado, a policía segue usando este tipo de armamento, ao que chaman “non letal” pero que, de facto, produciu a morte de polo menos nove persoas desde a transición, ás que se suman a morte de 15 persoas na praia do Tarajal en 2014, e a mutilación de varias decenas. Carles Guillot, que perdeu un ollo en 2001 tamén por un disparo de balas de goma, é un dos impulsores de Stop Bales de Goma.

Perdiches un ollo polo disparo dunha bala de goma, como foi o teu caso?

Foi durante o desaloxo da Kasa da Muntanya, en 2001. E foi imposible de identificar ao policía que disparou, que é unha de pégas que sempre se pon. Neste caso, a policía acusou á xente da Kasa da Muntanya de resistencia e de atentado á autoridade, e a xente da Kasa da Muntanya acusou á policía de agresión e vexacións. No xulgado onde se xulgaba esta historia entre a policía e a xente da Kasa da Muntanya, a estratexia de Interior foi enviar policías que non participasen no asalto dentro da Kasa da Muntanya, porque así ningún deles podía dicir nada do que sucedese dentro. Un dos policías que foi declarar testificou que el estaba fóra, nun furgón policial, que era un escopeteiro e que, nun momento dado, el disparara a escopeta. Eu, agarrándome a esa confesión, lévoa ao meu xulgado para identificar ao axente que me disparou. El recoñecera que estaba no sitio onde ocorreu e que me disparou. Tomáronlle declaración e xa di que non, que en realidade non disparara. Cambiou a declaración. Durante o proceso ouvía ao fiscal dicir que eu estaba alí, que cometera actos de violencia, pero eu estiven tres días no hospital e nese tres días non me veu a deter ninguén por altercados nin por agresións nin por nada. O meu caso nunca chegou a xuízo, arquivouse na instrución e no seguintes catorce anos o que fixen foi recorrer o arquivo na Audiencia Provincial, que o rexeitou. Despois continuei a miña loita xudicial na Audiencia Nacional, no Tribunal Supremo, no Tribunal Constitucional e en Estrasburgo xa en 2013, que non o admitiu a trámite. Percorrinmo todo, poderíame facer a carreira de avogado. E aí acabou o periplo xudicial destes quince anos.

Pasaron varios anos ata que te lanzaches a montar o colectivo Stop Balas de Goma, que pasou para que tomases ese paso?

Foi en 2009 cando montamos Stop balas de goma como colectivo. Nos últimos anos, durante o goberno do Tripartit en Catalunya, sete persoas resultaron feridas nun ollo por disparos de balas de goma por parte dos Mossos d’Esquadra. A Nicola Tano, un dos feridos, pareceulle asombroso que estivese a pasar isto e non houbese mobilizacións sobre este tema. Puxémonos en contacto e empezamos a contactar coas vítimas que ían xurdindo. Había unha celebración da Champions do Barça… había feridos; había unha celebración da liga do Barça… había feridos. A maioría destes feridos non o eran en manifestacións políticas, era xeralmente xente que pasaba por aí ou que fora celebrar unha vitoria do seu equipo. Non era en protestas sociais. Por mor de empezar a pornos en contacto entre nós, dalgunha maneira estruturamos, sen querelo, Stop Balas de Goma, que sempre foi unha cousa moi vivencial, quizais por esta falta de sensación política da xente. Unha das facetas que queriamos abordar era o acompañamento emocional. Cando nos constituímos como asociación, eu xa facía oito anos que vivía co que significa perder un ollo, que é unha experiencia moi traumática. Como case con todo, cando che pasa algo así unha das mellores cousas que podes facer é compartilo con outras persoas para ver que os teus medos son os mesmos que teñen o resto. Medos que ti tiveches está a telos xente á que lle acaba de suceder isto.

Doutra banda, había unha intención de visibilizar as consecuencias das balas de goma e abrir un debate. Ao longo de todos estes anos, e pasando toda esta xente que estaba pouco politizada, creo que un dos grandes logros que tivemos como colectivo foi ir politizando. Eu si viña dunha contorna politizada, de movementos sociais, traballei con movementos antifascistas, pero, cando isto lle pasa a alguén que non, pregúntase “por que me pasou isto a min, se eu non estaba a tirar pedras, os que tiraban pedras eran outros”. Aí hai unha serie de debates que eu tentaba exporlles en canto a que o feito de que alguén tirase unha pedra, movese un colector ou rompese o cristal dun banco non xustificaba que lle sacasen un ollo. Estes actos de autodefensa nas manis nunca poden xustificar unha agresión como a que significa unha bala de goma. Foi un proceso moi bonito ver como a xente se ía concienciando, politizando e cambiando a paradigma.

Cando asasinaron a Iñigo Cabacas, fomos rapidamente a Euskal Herria a solidarizarnos e traballar con eles. Dalgunha maneira, o ambiente político de Euskal Herria é un ambiente que, mesmo nunha cousa así —el era un seareiro dun equipo de fútbol e non tiña nada que ver co conflito vasco nin con nada, estaba nunha celebración—, hai unha politización, e iso axudou a que houbese un proceso de aprendizaxe pola nosa banda de cousas que facían en Euskadi e, pola súa banda, de cousas que faciamos nós. Houbo unha retroalimentación moi bonita.

Tamén traballastes para arroxar luz sobre as consecuencias das balas de goma, como foi ese traballo?

Fixemos un informe que despois levamos ao Parlament e os parlamentarios dicían que ninguén fixera iso antes. Nin a policía tiña datos contrastados sobre o uso das balas de goma, os datos que había eran só os que sabía o sindicato de policía, que é o que presiona para usar esas armas. Nós contrastamos eses datos, non para os políticos, senón para que a xente na rúa puidese facerse á idea do que significa o uso das balas de goma. Creo que é o mellor traballo que fixemos, dar información á xente para que poida debater sobre este tema. Datos de informes médicos, de hospitais, da empresa que fabrica as armas, probas cinexéticas sobre a forza coa que impacta a cada unha das distancias… A Unión Europea non se mete coas armas que se usen nos Estados, pero considera armas non letais as que saen a unha velocidade determinada. Os datos que recollemos no noso informe demostraban que as balas de goma saen a unha velocidade superior do que se considera arma non letal, polo que é unha arma letal, e desafortunadamente Iñigo Cabacas é un exemplo diso, como houbo outros na transición.

Outra das cousas bonitas de facer o informe é que nos documentamos sobre casos que ocorreran antes e xa cando estabamos a pechar o informe había xente que nos chamaba e dicíanos que a eles tamén lles pasou, pero que se asustaron e fóronse sos á súa casa a comelo con patacas, porque en ambientes de conflitividade social, ás veces ir ao hospital pode ser un risco. Iso tamén foi bonito, que moita xente che diga que que guay que exista este colectivo porque eles tivérono que comer sos. Dalgunha maneira, xera un colchón emocional, podes falar con alguén, conseguir asesoramento legal. De todos os casos que houbo só hai dous que chegaron aos tribunais, o de Ester Quintana, no que absolven aos policías, e o de Nicola Tona, a quen a Conselleria de Interior ofrece unha indemnización e el retira os cargos. Cando isto che pasa, tardas en asumilo, se é que o asumes algunha vez. Eu, despois de 16 anos, sigo mirándome ao espello e o Carles que vexo non son eu. Aprendín a convivir con el, pero é a mirada, é a cara, é algo moi persoal. Se me cortaran un dedo sentiríao, pero isto é moi directo e hai que aprender a vivir con iso. Se tes un apoio colectivo faise un pouco máis fácil, aínda que ao final a dor sempre é particular porque, cando te miras no espello, mírasche só e cando tes inseguridades afectivas ou sexuais ou eu que se, cómescho ti. Cada un encarrílao como pode.

En 2013 conseguistes que o Parlament catalan prohibise o uso das balas de goma, que foron substituídas polas balas de foam.

Non foi exactamente así. As balas de foam utilizábanse en Catalunya á vez que as balas de goma. No desaloxo de Praza Catalunya dos indignados do 15M a policía utiliza as foam. Houbo algúns feridos nese desaloxo por balas de foam. Usaban as dúas. Si conseguimos que se prohiban as balas de goma en Catalunya, pero vivímolo como unha vitoria un punto amarga porque o que nós estamos a expor en realidade é que houbese unha revisión xeral do modelo policial, desde a captación dos policías, onde se lles vai a buscar e a súa formación —hai declaracións de cargos dos Mossos d’Esquadra nas que animan aos axentes da BRIMO a que nos vexan como o seu inimigo—, ou tentar romper dalgunha maneira a conivencia e corporativismo entre os axentes. O corporativismo entre os corpos policiais é tremendo. Cando suceden cousas dentro das comisarías ou cando se agride á xente na rúa hai un silencio total, actúan un pouco como mafia. Isto xera unha impunidade dentro do corpo que vén apoiada nos xulgados. Aos axentes non se lles leva a xuízo e, cando se lles leva, absólveselles por falta de probas ou porque non se lles puido ver a cara ou pola declaración do resto de axentes que cobren ao seu compañeiro. E nos poucos casos nos que se lles xulga e condena, o poder político indúltaos, co que chegas ao momento da impunidade desde o punto de vista policial, xudicial e político. Ese era o debate que nós queriamos expor, non unicamente as balas de goma. Si que é verdade que as balas de goma serven como máxima expresión da brutalidade policial na rúa, e por iso dicimos que si, é unha vitoria que ninguén máis en Catalunya vaia a perder un ollo por un disparo deste tipo de bala.

Pero agora quedan as de foam, ata que punto son máis seguras?

As de foam están a usarse en Francia xa hai once rapaces franceses que perderon un ollo por este tipo de balas. Sabemos que son igual de agresivas que as outras. Prohibir en Catalunya as balas de goma é un logro, pero hai que continuar. As balas de foam son igual de letais, e o tempo dirao, pero dalgunha maneira a arbitrariedade que teñen as balas de goma non a ten o resto de armamento. Coas balas de goma, a mesma policía catalá admite que, cando a bala sae da bocacha, ninguén sabe onde vai. O policía non dispara apuntando a non ser que sexa unha distancia moi curta, e isto xera unha arbitrariedade total. As de foam son armas de precisión, están pensadas para disparar de cintura para abaixo e, se te impacta, inmobilízate da dor que te provoca. Loxicamente, se se dispara a zonas brandas pode facer o mesmo dano que as de goma, e aí está o tema de que non é só as armas que se usen senón tamén quen apreta o gatillo.

Armas non letais que realmente si poden ser letais.

Ese é o debate que hai que abrir a nivel social, e o feito de conseguir que se prohiban as balas de goma é un gran paso. É unicamente o corpo policial o que decide que tipo de armamento usa, coa conivencia co poder político, que é o que finalmente o aproba no Parlament. Os que presionan son os sindicatos policiais, e romper esa brecha sobre unha cousa que parecía intocable e incuestionable como eran as balas de goma era algo que nunca pensamos nin queira que fose factible.

Na prohibición en Catalunya tivo tamén moito que ver o caso de Ester Quintana.

Si, hai detonantes. Nós creamos un caldo de cultivo e de concienciación social contra a brutalidade policial en xeral con esta imaxe visible do que é un ollo mutilado, que dalgunha maneira impacta moito máis que outra parte do corpo. Se che extírpan o bazo, non se ve, pero que non teñas un ollo é unha cousa moi clara. Xeramos ese caldo de cultivo e cando, desafortunadamente sucedeu o caso de Ester Quintana, iso detonou. O caso de Ester, grazas a como o xestionou ela e o seu grupo de apoio —Ollo co teu ollo—, saíu dos espazos nos que nós nos moviamos. O feito tamén de que fose unha muller, de que sucedese no marco dunha folga xeral [14 de novembro de 2012] na que, en contraposición coa anterior [29 de maio de 2012] —na que dous mozos perderon un ollo e non se falou practicamente do tema porque houbera moita violencia en xeral— esa violencia non existe. A intervención dos Mossos d’Esquadra foi desmesurada. Logo están as cagadas do conseller de Interior, Felip Puig, que desmente que se usen as balas de goma, ás 24 horas dá outra versión distinta e, outro día máis tarde, unha terceira versión. Esa falta de credibilidade fixo tamén que isto se catapultara e se dese a coñecer e, a partir de aí, houbo un eco social.

A pesar de todo, e de que é verdade que sen esta presión social non se conseguiu nada, eu penso que o asasinato de Juan Andrés Benítez en Barcelona por parte dos Mossos d’Esquadra é o que posibilita que realmente se prohiban as balas de goma. Esquerra Republicana estaba totalmente en contra das balas de goma, o que era Iniciativa per Catalunya e demais tamén, pero logo Converxencia i Unió movíase entre dúas augas. Dalgunha maneira, o peón que eramos nós no taboleiro de xadrez moveuse de forma que se acordou prohibir as balas de goma, co apoio de Converxencia i Unió, a cambio de non cuestionar o asasinato de Juan Andrés Benítez.

Non hai argumentos para seguir mantendo algo que en parte do Estado, e onde se aplica o mesmo modelo de xestión da seguridade, xa se prohibiu porque é completamente innecesario

Ves posible que se consiga a prohibición das balas de goma a nivel estatal?

O feito de que en Catalunya se prohibise e que en Euskadi se retirasen —grazas ao traballo da plataforma Iñigo Gogoan, polo asasinato de Iñigo Cabacas, o curro que se están pegando o pai e a nai de Iñigo— fai que, dalgunha maneira, os argumentos para manter este tipo de armamento caian polo seu propio peso. Non é que nun país afastado se prohibiu. Non hai argumentos para seguir mantendo algo que en parte do Estado, e onde se aplica o mesmo modelo de xestión da seguridade, xa se prohibiu porque é completamente innecesario. Hoxe quedei con Chelo e Gabriel, que son dous feridos de aquí de Madrid, ela na manifestación dos mineiros [xullo de 2012] e el nas Marchas da Dignidade [22 de marzo de 2014]. A nós non se nos ocorrería nunca montar algo a nivel de Madrid ou do Estado se a xente afectada no Estado ou en Madrid non está nese momento. O que si que cremos é que, achegando a nosa experiencia, podamos axudar a que haxa xente que se anime, non a tratar só a cuestión das balas de goma, senón a tratar, como nós, todas as frontes: pór en cuestión a violencia institucional e a brutalidade policial. Dá igual se o ollo cho sacáron dun porrazo ou cunha bala de goma ou se che partiron a cara ou a cabeza. Creo que isto, despois do que pasou aquí en Lavapiés é un tema candente e igual estaría ben que haxa mobilización. Se se organiza algo a nivel estatal, por suposto que estaremos implicados, pero nin sequera pensamos no formato.

Non queremos que a Policía Nacional, nin que a Ertzaintza nin os Mossos nin ningún corpo policial poida seguir mutilando con estas armas

Tamén porque, o 1 de outubro, un rapaz en Catalunya perde un ollo por unha bala de goma disparada por un policía nacional. Esta problemática segue estando encima da mesa e nós non queremos que a Policía Nacional, nin que a Ertzaintza nin os Mossos nin ningún corpo policial poida seguir mutilando con estas armas. A cuestión é —desvinculando isto de toda cuestión sobre independentismo, 1 de outubro ou o que sexa— que hai que visibilizalo de novo e tirar para diante. Tamén creo que, lamentablemente, ata que non haxa novas vítimas isto non vai ir para adiante, pero, mentres non haxa vítimas, si se pode ir facendo ese traballo máis silencioso de xerar un discurso en Madrid, en Murcia ou onde sexa, e que, lamentablemente, cando ocorra algo así, sirva de catalizador, que é o que pasou con Ester Quintana, cando a documentación que xa tiñamos elaborada sobre as balas de goma e a sensibilización que traballaramos foi útil.

O Salto