• Número 378
  • 22 de xaneiro de 2018

Investigación. Contratación ilegal

Unha científica rompe o silencio sobre os contratos ilegais en centros de investigación

A química Cristina García foi despedida tras denunciar ao Ciemat por pasar 10 anos traballando con contratacións temporais

Cristina García quería gañarse a vida coa ciencia, pero agora está no paro e inmersa nunha batalla legal co Estado. Esta licenciada en química de 44 anos é especialista en protección radiolóxica. En 2006 conseguiu un contrato temporal no Centro Nacional de Investigacións Enerxéticas, Ambientais e Tecnolóxicas (Ciemat), un do sete organismos públicos de investigación que dependen do Ministerio de Economía. O seu destino foi o Laboratorio de Metroloxía de Radiacións Ionizantes (LMRI), que por lei establece os patróns de radiación a nivel nacional. Este centro calibra as máquinas de radioterapia dos hospitais españois para que os enfermos de cancro reciban a dose adecuada e regula as medidas de protección para as persoas que operan máquinas de raios x, entre outros servizos a organismos públicos e empresas.

Dez anos despois da súa chegada ao Ciemat, en 2016, García prosperara na súa carreira. Primeiro foi nomeada supervisora do laboratorio de radioterapia e despois pasou a selo no de raios X, aínda que o fixo empalmando contratos temporais con cargo a proxectos científicos. Cando finalizaba un contrato e asinaba un novo, o Ciemat obrigáballe a devolver a liquidación do anterior contrato, asegura. O día que expiraba o seu último contrato, en marzo de 2016, sen ter a seguridade de ser renovada, decidiu denunciar ao Ciemat.

O pasado abril, o xulgado do social número 20 de Madrid deulle a razón. Considerou o seu despedimento improcedente e recoñeceu que os seus contratos temporais estaban en fraude de lei, pois estaba a cubrir un posto fixo. O xuíz condenou ao Ciemat a readmitir a García ou a indemnizala.

Os seus xefes e compañeiros escribiron a Ramón Gavela, director xeral do Ciemat, pedindo que a readmitisen. “Non considero conveniente facer unha excepción”, respondeu Gavela. “Todos os traballadores saben que o noso compromiso de manter os postos de traballo estrutural necesarios para o organismo é firme e que facemos todo o posible para mantelo; pero tamén saben que se algún traballador denuncia, o centro sitúase en contra, como é natural, e utiliza todos os mecanismos legais ao seu alcance”, escribiu Gavela nun correo electrónico ao que tivo acceso Materia. A política do centro é neste caso a mesma que seguen outros organismos públicos de investigación: non readmitir a ninguén que denuncie se a sentenza non lles obriga a iso.

Tras o despedimento de García, o laboratorio de raios x estivo pechado un ano e medio. Ninguén máis no Ciemat tiña a formación e o coñecemento acumulado para substituír a García. O problema foi denunciado por dúas inspeccións do Centro Español de Metroloxía e do Consello de Seguridade Nuclear, este último encargado de velar pola seguridade nuclear e a protección radiolóxica das persoas e do medio ambiente. Na actualidade García está a cobrar o paro, coidando da súa filla de oito meses, e á espera de que o Tribunal Superior de Xustiza de Madrid confirme a súa sentenza, aínda que iso non é o que lle gustaría.

“Eu non quería denunciar”, explica García sentada nunha cafetaría de Madrid mentres pasa a man polo cartafol na que leva copia da súa sentenza, os contratos, os acordos que asinou para renunciar ás liquidacións. “Estaba contentísima co meu traballo e só quería o meu posto. Non se pode ter a unha persoa que formaches e na que investiches diñeiro traballando nesta situación de inseguridade. Dáme tanta rabia esta inxustiza de non estar no Ciemat por unha represalia que non me importa saír e dar a cara”, explica.

A súa “foi unha perda brutal”, explican fontes do centro moi próximas a García que non queren ser identificadas por medo a represalias. “Ela quedou sen traballo e a nós fóisenos un cerebro xa formado”.

Para Paz Avilés, unha doutora en física que traballa no laboratorio LMRI cun posto fixo de funcionaria, a orixe do problema hai que buscalo na falta dunha estratexia para a ciencia en España. “Este problema existe en todos os centros de investigación públicos e afecta tanto a persoas con perfís técnicos como de investigador”, sinala. No Ciemat, o tipo de traballo é tan especializado “que as dúas únicas opcións que hai é conseguir quedar aquí ou irse ao estranxeiro, o que non sempre é fácil se tes parella ou fillos”, asegura.

Outros dous científicos do mesmo centro en situacións similares declinaron dar os seus nomes por medo a castigos. Un deles é un mozo con doutoramento que pasou 10 meses no paro entre contrato e contrato temporal e que non ve outra saída que aceptar estas condicións para seguir traballando no seu. “A sensación é que os que denuncien e se queiran presentar a unha praza nova nunca a conseguirán”, di. “Esa mensaxe do medo transmitírono moi ben”.

A outra persoa afectada levaba 12 anos traballando no Ciemat, sempre con contratos temporais. Primeiro foi responsable de calidade de todo o LMRI e despois sumou o cargo de supervisora do laboratorio de centelleo líquido, encargado de calibrar solucións de compostos radioactivos en auga que serven para que as centrais nucleares midan a contaminación nas augas que verten aos ríos, por exemplo, ou analizar o carbono 14 do viño para demostrar que non está adulterado con alcol industrial. Esta licenciada en química de 45 anos e con dous fillos denunciou ao mesmo tempo que García. Foi despedida e indemnizada e agora está preparando unhas oposicións para regresar ao Ciemat, pois estaba a facer o doutoramento neste centro. “O meu traballo gustábame e non teño opción de irme a terminar a tese a ningún outro lugar de España”, asegura. Tras dúas sentenzas que confirmaron a fraude de lei dos seus contratos, agora espera a sentenza dun recurso que interpuxo para conseguir ser readmitida. “Xa non conto nin coa xustiza nin coa sorte, só con currarmo”, sinala.

O Ciemat non quixo comentar o caso de García nin o resto dos mencionados, a preguntas deste diario. Fontes da dirección explican que o centro ten 1.300 empregados, 300 deles con contrato temporal a cargo de proxectos de investigación ou custeados polo propio centro, os chamados contratos de cota. Dentro dese último colectivo denunciaron “da orde de catro [persoas] entre 2009 e 2016”, aseguran.

O Goberno espera aprobar este ano unha "taxa para a estabilización do emprego en organismos públicos de investigación, fundacións e consorcios que permitirá a contratación indefinida de ata 2.500 científicos e técnicos con máis de tres anos de antigüidade", que irá incluída na lei de Orzamentos Xerais do Estado de 2018, asegura un portavoz da secretaría de Estado de I+D+i no Ministerio de Economía.

O número de denuncias no Ciemat multiplicouse o ano pasado. En 2017 houbo unhas 30 e un terzo dos demandantes tiveron que ser readmitidos, segundo CC OO. Nos últimos anos, no Ciemat houbo 26 casos de empregados que denunciaron e tiveron que ser readmitidos, dun total de 409 en todos os Organismos Públicos de Investigación, engaden. Non teñen cifras dispoñibles dos que foron despedidos e indemnizados.

Nos últimos anos foi cada vez máis complicado para os centros de investigación encaixar o tipo de traballo que fan os científicos e outro persoal técnico coas rixideces da administración e os dereitos que garante a lexislación laboral. A isto hai que sumarlle os efectos da crise, os recortes en ciencia, a falta de novos postos fixos e temporais e a anquilosante fiscalización. O Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) estimou en 2016 que o custo total das sentenzas favorables de empregados que denunciaron foi de 2,6 millóns de euros desde 2013. No CSIC, un centro con 11.000 empregados en 2016, “fixemos unha actualización para identificar os postos estruturais que poderían ser estabilizables. Estamos a falar duns 1.500 que axudarían a reducir a precariedade, que agora supera o 42% do persoal”, explican fontes de CC OO.

El País