• Número 366
  • 09 de outubro de 2017

OPINIÓN - Economistas Sen Fronteiras

As contas entre a banca e o Estado: paga o contribuínte

Mentres que a cidadanía paga o crédito a fondo perdido dado aos bancos, a banca desafiuza sin piedade por falta de pago

Este mes de setembro, mentres todo o mundo mira obnubilado dirección Cataluña,  o Banco de España publicou a actualización das contas do rescate bancario que España afrontou durante a crise financeira. E digo contas porque o rescate foi un préstamo do Estado español –a través de diferentes instrumentos do BCE– a diversas entidades bancarias. E as contas fanse porque, en calidade de préstamo, un espera recibir de volta non só o importe íntegro, senón tamén os seus intereses. Non estou a falar dun instrumento que precisamente os bancos non coñezan e de nada que o presidente do Estado español Mariano Rajoy non dixese: "este é un crédito á banca, que vai pagar a propia banca", nunha sesión de control no parlamento alá por 2012.

Pois ao dito, fagamos contas.

O Estado –vostede e eu, imos, todos– prestou ao sector bancario un total de 54.353.000.000€ (demasiados ceros; para facerse unha idea, é a suma do orzamento español destinado a Sanidade para toda unha década), dos que ata agora se recuperaron 3.873.000.000€ –ou o que é o mesmo, o 7%–. As contas empezan mal, peor aínda se se ten en conta que "os recursos netos destinados ao apoio do sistema financeiro", tal e como o describe o propio Banco de España no seu informe, poderían ascender a máis de 62.000 millóns de euros. E a dúbida parece obvia: poderían ir mellor estas contas? Pois, de feito, outros países como EEUU recuperaron xa ao completo a inxección de capital ao sector bancario durante a crise, incluídos os intereses. É probable que o sector español se atrasase un pouco na devolución do diñeiro prestado. Desde 2008 a 2016, calcúlase que houbo 485 mil familias desafiuzadas por precisamente non ser capaces de pagar as súas hipotecas a tempo aos propios bancos. Cuestión difícil de pasar por alto pero, como acredores, poderiamos pensar que o importante é recuperar o diñeiro e utilizar os intereses precisamente para, por exemplo, paliar este tipo de situacións no futuro.

E, peliños ao mar e sigamos coas contas. Analizamos agora a carteira de activos e operacións pendentes que manexan as entidades cos fondos do rescate e comprobamos que, no mellor dos casos, o Estado recuperará 10.402.000.000€ máis. É dicir, o Banco de España estima que, como moito, recuperarase o 28,2% de todo o prestado. Ou, o que é o mesmo, o Banco de España dá por sentado que haberá que perdoar ao sector financeiro case o 72% do "crédito á banca".

Efectivamente, non saen as contas. De feito hai suficientes motivos –e euros– para pensar que isto foi un atraco a man armada: os bancos no libre mercado actual son independentes para decidir onde colocan os seus investimentos e polo tipo de carteiras que apostan, sempre que respecten a lei e aprovisionen os fondos estipulados. Non esquezamos este precepto, debido a que é básico no sistema económico actual: a liberdade de investimento sitúase en equidade de condicións respecto ao dereito á propiedade privada. A partir de aquí éntrase no xogo de gañar ou perder, máis ou menos, en función do risco, o tempo, incentivos e outras variables nunha contorna de libre mercado e seguridade xurídica e fiscal "envexable" como o é o mercado único da UE.

Un banco que elixise realmente mal a súa carteira de activos, debería crebar sen máis. Ése libre para investir, ése libre para desaparecer no darwinismo empresarial. E cal é a razón para que isto non pasase? É dicir, por que o Estado deu un crédito tan inmenso aos bancos, mentindo á cidadanía, pois en realidade era unha entrega practicamente a fondo perdido? Hai dúas respostas para isto. A primeira é que se entregou a axuda porque a banca estaba tan contaminada por activos nocivos que crebaría o sector ao completo, xerando un caos que ri ti do corralito arxentino. A segunda é que a chapuza máis cara da historia ten o seu erro, causa e raíz no político, e de ningún xeito no económico, e por iso mentiron.

A banca é un sector estratéxico que o Estado debe regular fehacientemente, debido a que a súa mala praxe pode parar o país enteiro, así como o sector enerxético ou o da auga que bebemos. Isto é así ata o punto de que se un sector estratéxico se paraliza, o Estado sempre impedirá a súa caída, independentemente do custo que lle supoña, en pos da súa propia supervivencia. Isto é o que sucedeu co sector bancario: estando ao bordo da banca rota, evitouse a súa caída socializando perdas millonarias entre todos os contribuíntes. Pero, por que entón nas épocas de bonanza os seus beneficios nunca se compartiron? A resposta é un sistema mal deseñado desde a súa estrutura que premia aos privados a realizar apostas arriscadas con maior rendibilidade para os seus accionistas, pero que lles libra de responsabilidade algunha se a xogada sae mal, debido a que sempre terán en última instancia o rescate por parte do público, esa esfera que ao mesmo tempo tanto se deosta desde as posicións liberais que levaron á banca a esta situación. A diferenza doutros sectores estratéxicos, a orixe da banca foi privado, pero isto non quere dicir que non teña que ter un marco regulatorio que impida esta dinámica tan nociva.

Desde 2012, modificáronse leis nacionais e europeas para cambiar o marco regulatorio do sector, pero en ningún caso se expuxo modificar estes preceptos de base que, ao final, e sen importar os parches que se queiran poñer para a galería, canalizarannos no futuro a unha nova crise na que os bancos volverán ser unha vez máis a parte fundamental do custo ao contribuínte e, polo tanto, do seu sufrimento.

Zona Crítica