Novembro de 2015
 
 

NÚMERO 293 - 16/11/2015

   CUTUDC / Novidades

  OPINIÓN - Economistas sen Fronteiras
 

Por que se mercantilizan os servizos públicos?

España ocupa o quinto posto por abaixo en gasto público cun 46% e o antepenúltimo pola cola en recadación co 37% sobre o PIB. Só a educación, a sanidade, a electricidade e a auga moven máis 120 mil millóns de euros ao ano, un 12% do PIB. A Gran Recesión foi a escusa para o abandono máis profundo por parte do estado da subministración de servizos básicos e de infraestrutura para os cidadáns.

 

  • Noticias relacionadas

 

Entre 2010 e 2015, no seu afán de cumprir coa esixencia da Unión Europea de levar o déficit público a un 3% do PIB, os gobernos, primeiro do PSOE e despois do PP, realizaron axustes orzamentarios en gastos sociais próximos ao 10% do PIB. Tendo en conta que o PIB español estivo nestes últimos 5 anos estancado na contorna de 1,05 billóns de euros, os recortes totalizaron uns 100 mil millóns de euros. O déficit público, aínda en 2015, non alcanzou o 3% esixido por Bruxelas e a corrección orzamentaria en relación ao PIB non chega ao 6%. A diferenza entre o 10% de rebaixa en prestacións sociais indicado máis arriba e o 6% da corrección orzamentaria está en partidas como o gasto financeiro da débeda pública derivada do rescate bancario que aumentou brutalmente. Do 35% de débeda sobre PIB en 2007 ao comezo da crise, pasamos a un 100% en 2015. O pago de intereses pasou de 17 mil a 35 mil. Isto só xa supuxo un 1,5% sobre o PIB.
 
O catálogo dos recortes foi amplo e indiscriminado: en pensións, desemprego, salarios, saúde, educación, cultura, dependencia, etc. E manifestouse como rebaixas en partidas do gasto público, de dotacións de recursos humanos e reducións en investimento e mantemento.
 
Ese 10% de caída no gasto social foi unha auténtica demolición do estado do benestar. O punto de partida desta destrución de dereitos dos cidadáns está no reducido peso do público en España: en gasto estatal en España ocupa o quinto posto por abaixo cun 46% e o terceiro pola cola en recadación co 37% sobre o PIB. Ademais, polo lado dos ingresos os cidadáns saen dobremente castigados pola carga cada vez máis regresiva dos impostos: a tributación descansa maioritariamente nos salarios, baixos e medios, e nos impostos indirectos, liberando ao capital de achegar o peso porcentual que lle corresponde: grandes empresas e contribuíntes eluden pagar ao estado a proporción de ingresos que deberían.
 
Este é a “paisaxe” no que as políticas neoliberais proliferaron e impuxeron unha transferencia continuada dos servizos públicos1  á “iniciativa” privada no noso país. En realidade os axustes e recortes foron a expresión dunha agresión ideolóxica, non contable aos servizos públicos. A contracción orzamentaria do estado en materia social nesta segunda década do século XXI completa o retroceso en dereitos cidadáns iniciado a fins do século pasado co traspaso dos servizos (luz, auga, gas) ata entón provistos por empresas de carácter público co argumento de que o mercado resolvería máis eficazmente a prestación dos mesmos2.
 
Agora coa onda indiscriminada de dereitos sociais privatizados están a transferirse crecentemente os pagos fiscais dos contribuíntes ás empresas prestadoras como ingresos “cativos” destas. Isto é: a mercantilización completa dos dereitos dos cidadáns. Primeiro foron os servizos básicos e agora os dereitos básicos. Ingresamos á sanidade privada os nosos impostos cada vez que se privatiza un hospital. O mesmo facemos coa educación cada vez que unha nova escola concertada substitúe a un colexio público. Outro tanto sucede coa xustiza cando se arancela o acceso á súa prestación, e mesmo cando nos obrigan a pagar para recuperar xudicialmente o que nos pertence (os preitos dos preferentistas)
 
A mercantilización incontrolada dos servizos públicos como electricidade, gas e teléfono (internet) etc, fai que hoxe sexa unha dificultade para moitas familias climatizar adecuadamente un fogar ou utilizar un electrodoméstico3. Coa universalización do “internet das cousas” xa non é posible tramitar administrativamente servizos públicos para quen non dispoñen da intendencia ou infraestrutura mínima na súa casa. A cita previa e o formulario dixital deixan marxinados e excluídos a cidadáns carentes de servizos globais de telecomunicacións.
 
Unha economía de servizos públicos e o estado do benestar
 
A onda longa do crecemento da economía capitalista posterior á II Guerra Mundial baseada na enerxía do petróleo permitiu o desenvolvemento multiplicado de bens de consumo duradeiros e de novas ramas industriais (automóbil, liña branca, electrónica). Co tempo, a competencia e o progreso técnico propiciado pola electricidade, a electrónica, a informática, a robotización e a automatización acrecentaron o nacemento de novas actividades económicas. Unhas estruturas produtivas máis complexas impulsaron unha maior división social do traballo e dos instrumentos do traballo. O sector servizos pasou a ser cada vez máis relevante na estrutura económica dos países como aglutinador necesario dun proceso produtivo cada vez máis fragmentado. A racionalidade de infraestruturas revelouse imprescindible en sectores como o eléctrico e o enerxético polos altos custos de investimento e o carácter de monopolio natural que asignaban ao estado o papel de axente subministrador dos devanditos servizos.
 
Con todo, a expansión dos servizos públicos foi expresión do desenvolvemento do capitalismo competitivo e maduro pero tamén da necesidade das empresas de aforrar nos custos de infraestruturas básicas. Economías externas, chamaríanas os economistas. O aumento exponencial da poboación nas cidades pola expulsión da poboación rural ás cidades e a crecente socialización das actividades produtivas da economía de fin do século XX obrigou a desenvolver unha dotación mínima de servizos sociais para os cidadáns. A vida urbana, a diferenza da rural e campesiña, require de máis infraestruturas básicas para o benestar da poboación: sanitarias, de transportes, de comunicacións, de asistencia social, xurídica, etc.
 
A provisión polo estado destes servizos públicos pasou a ser unha sorte de salario indirecto para os traballadores e, en calquera caso, un dereito universal para as persoas dada a natureza dos mesmos para a vida diaria da xente. Na Europa occidental de posguerra e como resultado tamén da presión da mobilización social, os servizos públicos quedaron ligados ao concepto de estado do benestar. Estendido como signo de identidade europea aludía indirectamente, entre outras cousas, ao amplo abanico de servizos públicos ao que os cidadáns tiñan acceso. Para universalizarlos, moitos deles foron inicialmente subvencionados: desde as telecomunicacións, pasando polo transporte e a enerxía, ata os servizos sanitarios e dos coidados e a asistencia social. O acceso sen restricións a estes servizos outorgoulles categoría de dereito cidadán así as persoas poderían dispoñer dunha vida digna. Nisto materializouse en gran parte o estado do benestar.
 
As privatizacións: un negocio de rendibilidade inmediata e de futuro incerto
 
A crise iniciada nos albores do ano 2008 e continuada ata os nosos días é unha demolición por entregas do chamado estado do benestar en favor dunha recomposición incerta, pero incondicional a favor do capital. A Gran Recesión foi a escusa para o abandono máis profundo por parte do estado da subministración de servizos básicos e de infraestrutura para os cidadáns.
 
As privatizacións xurdiron como alternativa á crise de negocios e como propostas rendibles para o capital privado, especialmente o financeiro. En termos ortodoxos foron un intento de último recurso para unha acumulación con ganancias rápidas do capital danado polo estalido da crise. Isto, ademais dun ataque ás conquistas sociais expresouse como unha entrega case incondicional4  ao capital privado de servizos para as persoas ata agora excluídos do ámbito mercantil. A transferencia de propiedade fíxose con enormes vantaxes para os adxudicatarios ao conformarse os servizos públicos en mercados cativos, isto é, constituídos e excluídos moitos deles da competencia por ser monopolios naturais5 , ou case naturais. Os dereitos universais convertidos en negocios de clientes seguros, é dicir, actividades imprescindibles e necesarias para o “bo vivir” das persoas. A oferta e a demanda non interactúan, non hai axentes económicos sensibles aos sinais do mercado. Os demandantes de bens públicos son “inelásticos” en relación aos prezos e estes non son unha variable posible de axuste. Así pasou, e seguirá sucedendo, coa electricidade, coa sanidade, coa educación e mesmo coa xustiza, un dereito ata agora non cuestionado como garantía de igualdade de todos os cidadáns ante a lei.
 
Non é casualidade que a corrupción, tamén, aniñase na concesión destes servizos públicos ao capital privado. A torta comercial en xogo foi, e é suculenta, inmediata e apetecible polos rápidos retornos que deixan os mercados, como dixemos máis arriba, xa constituídos, maduros e cativos en ingresos. Os roubos en comisións foron un agasallo en relación ao prezo que deberían pagar polos investimentos xa amortizados dos servizos adxudicados. Só a educación, a sanidade, a electricidade e a auga moven máis 120 mil millóns de euros ao ano, un 12% do PIB. Corrupción por outra banda que contribuíu ao encarecemento dos servizos e nada agregou, loxicamente, á eficiencia económica.
 
É insalvable e inevitable o conflito inmediato que xurdirá entre a demanda cidadá de servizos públicos universalizados e de acceso asegurado e libre, coas aspiracións de máximo beneficio dos prestadores privados. A mercantilización dos servizos públicos seguramente é a historia dunha morte anunciada.
 
 
1
“Servizo público é o conxunto de prestacións reservadas en cada Estado á órbita das administracións públicas e que teñen como finalidade axudar ás persoas que o necesiten”
 
2Somos un dos países que máis pagamos pola electricidade de Europa, a terceira máis cara dos 27 e o que máis pobreza enerxética creamos. As familias non poden climatizar o seu fogar ás temperaturas recomendadas nin no inverno nin no verán. A auga en Barcelona aumentou desde 2009 un 65%.
 
3Segundo o INE o 10,2% dos fogares (1,8 millóns de fogares) españois ten problemas para abonar os gastos relacionados coa vivenda principal (hipoteca, aluguer, recibos de gas, electricidade, comunidade, etc). O 42% ten dificultades para gastos imprevistos, como pode ser un aumento desmesurado do prezo da luz, cousa que sucedeu con frecuencia. O 22% da poboación, un total de 10 millóns de persoas, están en risco de pobreza enerxética
 
4Os chamados organismos reguladores das privatizacións son impotentes para condicionar a seguridade e competitividade destes servizos traspasados.
 
5Monopolio Natural: son aqueles que, valla a redundancia e debido á súa natureza, non ten sentido a competencia. É dicir, a existencia de moitos axentes que agregan máis ao custo que ao beneficio: é o caso dos servizos de electricidade, gas e auga. Por exemplo, non ten sentido económico que haxa varios subministradores de auga potable nos fogares: máis canos de subministración de auga a un fogar nun edificio non incorporan nin eficiencia, nin competitividade económica, senón o contrario.

 

 

 

 

 

 


CUT da UDC . SEMPRE DO LADO DAS TRABALLADORAS E TRABALLADORES

cutudc.com, 2009. Publicado baixo licencia Creative Commons DHTML Menu By Milonic JavaScript