Quen se queda a diferenza de prezo dun produto dende que sae das mans do agricultor ata que chega aos estantes dos comercios Hasta agora analizáranse as diferenzas existentes entre o que cobraba o produtor e o que pagaba o consumidor polo mesmo produto, pero a incógnita permanecía en canto se levaba cada actor da cadea alimentaria. De feito, o último informe do Índice de Prezos Orixe Destino (IPOD) correspondente ao mes de marzo desvelaba que as diferenzas do campo á mesa chegaban, en determinados produtos, a multiplicarse ata por nove.
 
Un estudo realizado pola Asociación Valenciana de Agricultores (AVA)-Asaja, pon nome, apelidos e cifras a cada un dos participantes na cadea agroalimentaria e a conclusión non pode ser máis clara: máis da metade do prezo de venda ao público das hortalizas -que son os produtos analizados- queda en mans dos distribuidores. Unha conclusión, ademais, que podería ser aplicable a calquera outro produto hortofrutícola, salvando as diferenzas propias de que cada alimento presenta unhas características de recolección, transporte, conservación e venda diferentes.
 
O informe elaborado por AVA, utilizando os datos do Observatorio de Prezos do Ministerio de Medio, Rural e Mariño (MARMM) analiza o comportamento da cadea alimentaria en sete hortalizas clave entre os anos 2004 e 2010.
 
O resultado global obtido indica que do prezo final o agricultor percibe o 30%, o almacenista ou intermediario o 16% e o punto de venda o 55%; porcentaxes que oscilan tendo en conta o produto.
 
Diferenzas pronunciadas
Nalgúns artigos como a cebola, as diferenzas son moito máis pronunciadas, dado que o agricultor queda co 19% do prezo do produto, mentres que o punto de venda obtén o 70% e o almacenista algo máis do 11%. E hai que ter en conta, ademais, que no caso da cebola se rexistraron anos nos que o produtor chegou a cobrar por debaixo do prezo de custo mentres o punto de venda chegou a quedar máis do 80% do prezo final. En 2009, por exemplo, o produtor cobrou o quilo de cebola gran de ouro a 0,15 euros, mentres que o almacenista percibiu 0,09 euros e o distribuidor se embolsou 0,84 céntimos. Resultado final: dos 0,15 céntimos por quilo de venda no campo, o consumidor rematou pagando 1,08 euros.
 
A pregunta que se formula a continuación é se está xustificada a repartición das porcentaxes na cadea agroalimentaria. Na distribución de papeis, o agricultor debe asumir os custos derivados da produción: man de obra no campo, produtos fitosanitarios, maquinaria, gasóleo, auga e electricidade. O almacenista debe facerse cargo dos custos da infraestrutura que utiliza para prestar o servizo de intermediación entre o agricultor e o punto de distribución -normalmente en mercados por xunto (Mercavalencia, Mercamadrid,...)-. Por último, o punto de venda soporta os custos do transporte, o local e a man de obra para a venda.
 
Os papeis, non obstante, cambiaron profundamente nos últimos anos co auxe das grandes empresas de distribución alimentaria -cadeas de supermercados ou grandes superficies comerciais, como Mercadona, Consum, Eroski ou Carrefour-, que chegan a sacar ao mercado máis dun terzo da produción hortofrutícola total.
 
Estas empresas, que alcanzan un alto grao de concentración, acaban determinando a propia estrutura da cadea agroalimentaria, xa que negocian dende unha posición privilexiada que lles permite ter certa preponderancia sobre os prezos e as condicións de chegada dos produtos aos estantes dos establecementos.
 
Cambio de papeis
Ademais, provocaron un cambio no papel dos almacenistas, aos que se lles coñecía habitualmente como os "intermediarios", xa que os grandes distribuidores adoitan utilizar os seus propios operadores ou centrais de compra, xa que necesitan planificar o abastecemento coordinado de grandes cantidades en centos de puntos de venda sen que se rexistren atrasos, deterioración dos produtos e garantir un tempo de permanencia nos estantes antes da reposición, para manter os criterios de rendibilidade axeitados e axustar ao máximo os prezos.
 
Contratos homologados e referencia de prezos
A Asociación Valenciana de Agricultores (AVA)-Asaja considera que o estudo dos prezos "acredita as denuncias sobre os desequilibrios que determinan o funcionamento da cadea agroalimentaria" e sinala que os beneficios llelos aseguran todos os actores que interveñen nesa cadea, salvo o agricultor, que en moitas ocasións non chega nin a cubrir os custos da produción. Por iso reclama a obrigatoriedade duns "contratos homologados" e que as institucións que regulan a competencia "revisen os seus criterios e permitan a adopción de acordos interprofesionais". Tamén esixen medidas para "equilibrar as relacións de negociación na cadea de valor". Sobre este punto, ademais, xa se pronunciou a Unión de Consumidores de España (UCE), que reclamou que se poña en marcha "unha referencia media que regule as diferenzas entre os prezos de orixe e destino dos alimentos" para evitar os desfases que se producen na cadea agroalimentaria.