A crise fixo que o Estado pasase de estar considerado o paraíso europeo para a inmigración ilegal, tanto polas facilidades para entrar no país como para encontrar traballo sen documentación, a cambiar as súas políticas migratorias para poñer freo a este tipo de fenómeno. O punto de inflexión foi o ano 2009 coa aprobación da última reforma da Lei de Estranxeiría e dende entón, ese esforzo traduciuse en máis expulsións de cidadáns sen papeis mesmo en Galicia, unha comunidade onde a inmigración apenas representa o 4% da poboación total.
 
Concretamente, o ano pasado 334 inmigrantes tiveron que regresar aos seus países de orixe despois de que a policía os sorprendese ilegalmente en Galicia. Esta cifra supón un 18% máis que as expulsións executadas en 2008 (283) pero o dato máis rechamante é que as 334 repatriacións realizadas o ano pasado (152 en Pontevedra, 91 na Coruña, 75 en Lugo e 16 en Ourense) supoñen case a metade de todas as ordes de expulsión ditadas pola Delegación do Goberno en 2010, unha efectividade impensable hai tres anos.
 
En 2008, de feito, só dous de cada dez ordes de expulsión tiñan efecto e un ano antes a porcentaxe de éxito apenas superaba o 10%, cifras moi baixas que se explicaban tanto polas dificultades económicas -xa que non se pode fretar un avión para devolver un só inmigrante- como loxísticas -non hai centros de internamento en Galicia- para realizar a repatriación cumprindo os prazos legais. En 2010, non obstante, a porcentaxe de execución duplicouse e o 46% dos 716 expedientes de expulsión fixéronse efectivos.
 
Custos da repatriación
 
Devolver un inmigrante ao seu país cústalle de media ao Goberno 1.800 euros e, ademais, a lei só permite retelo nun centro para estranxeiros un prazo determinado. "Cando a policía dita unha orde de expulsión contra unha persoa, se lle retira o pasaporte e está obrigado a presentarse cada 15 días en comisaría. Nalgúns casos, no momento en que se presenta é detido e só hai 48 horas para buscarlle praza nun centro de internamento para inmigrantes ou metelo nun avión", explica Miguel Fernández, voceiro do Foro Galego dá Inmigración, que engade que aínda que o procedemento administrativo de expulsión non cambiou, antes "moitos inmigrantes acababan libres pasadas esas 48 horas por falta de medios para executar a orde".
 
Esta situación, de feito, foi duramente criticada tanto polo Foro coma polos sindicatos galegos, que non entenden por que a policía abre un número de expedientes de expulsión que non pode cumprir (ata 1.200 hai tres anos) cando a lei prevé tamén a posibilidade de impoñer multas. "No momento da detención o funcionario pode optar por abrir unha orde de expulsión ou ben pola sanción. Pero non adoitan impoñer multas aínda que cremos que se non se trata dun delincuente, deberían", razoa Fernández. En 2010, de feito, só tramitáronse 388 sancións (tanto a ilegais coma a empresarios que os empreguen irregularmente) fronte aos máis de 700 expedientes de expulsión. Repatriar unha persoa que vive ou traballa ilegalmente en España segue sendo igual de caro e complicado que hai tres anos pero, como explica Fernández, houbo avances na lei e na xestión que permitiron o ano pasado incrementar a porcentaxe de execucións. Na súa opinión, a clave foi o "aumento da eficacia policial e dos controis de inmigración" en aeroportos e fronteiras, unha circunstancia que vincula coa crise ante a necesidade de impedir que o país seguise sendo porta de entrada para man de obra irregular.
 
"O estado español foi no seu día o principal polo de atracción para a inmigración ilegal en toda Europa pero agora coa crise, quérese combater e cambiar esa imaxe", opina Fernández.
 
Nesta estratexia enmarca Fernández tamén a recente reforma da Lei de Estranxeiría, que como principal novidade en materia de expulsión ampliou de 40 a 60 días a duración máxima da estanza nos centros de internamento porque "se tes máis tempo, executar as ordes de expulsión é máis doado". Neste sentido, engade que tamén mellorou a coordinación a nivel estatal e entre centros, para tratar de "encher" os avións con ilegais de varias comunidades autónomas, e se intensificaron os contactos con terceiros países para asinar convenios de repatriación, porque, recorda, "para expulsar un inmigrante, o seu país de orixe teno" que "aceptar".
 
A pesar de que a crise se converteu no mellor slogan para loitar contra a inmigración ilegal, aínda hai persoas que intentan entrar no estado irregularmente. O problema para este tipo de inmigrantes é que nos últimos anos houbo un cambio de política tamén neste sentido e o reforzo dos controis en pasos fronteirizos e aeroportos fai hoxe por hoxe moito máis difícil ter éxito. "Cada vez resulta máis complicado vir ao estado polo aumento dos controis fronteirizos e policiais. Para entrar irregularmente case a única vía é facelo como turista", resume Miguel Fernández, quen explica, malia todo, que neste último caso as autoridades españolas esixen que se cumpran unha serie de requisitos, como presentar un visado legal de turista ou acreditar que se teñen recursos abondo como para poder vir de vacacións a España.
 
Galicia non se quedou á marxe deste fenómeno e, de feito, tamén experimentou un repunte notable das devolucións de estranxeiros sorprendidos tratando de entrar ilegalmente no país ou que xa fosen expulsados e contraveñan a prohibición de entrar de novo no estado (veto que ten unha vixencia mínima de tres anos pero pode chegar ata os dez). O ano pasado ordenáronse 24 devolucións de inmigrantes nalgunha destas circunstancias (11 na Coruña, 11 en Pontevedra e 2 en Ourense), é dicir, practicamente o dobre que as 13 do ano anterior.
 
Dende a Delegación do Goberno explican que este tipo de repatriacións se executan "sempre" porque se efectúan en postos fronteirizos ou nos propios aeroportos e as tramitan as comisarías deses puntos", algo que, segundo explica Miguel Fernández, "facilita" moito a expulsión porque o inmigrante se encontra nunha zona internacional ou de tránsito, o que permite executar a devolución "de inmediato" e fai "máis doado e sinxelo" todo o procedemento.