Dende hai anos, algúns poucos estivemos a sinalar que unha das causas máis importantes da Gran Recesión actual é o enorme crecemento das desigualdades sociais, cunha gran concentración das rendas nos sectores máis adiñeirados da poboación (cuxas rendas proceden primordialmente das rendas do capital) a custa das rendas da maioría da cidadanía (cuxas rendas proceden primordialmente do traballo). Iso determinou un descenso moi notable da capacidade adquisitiva da maioría da poboación, forzándoa a endebedarse. Nin que dicir ten que o sector que se beneficiou máis desta necesidade de endebedarse foi o capital financeiro e moi en especial a banca. Este é a orixe do enorme endebedamento das familias.
 
Por outra parte, o descenso da capacidade adquisitiva da poboación determinou un problema de escasa demanda de bens e consumos, responsable da ralentización da actividade económica. A xente non compra como compraba antes e, ademais, está profundamente endebedada. Iso leva consigo unha baixa rendibilidade do que se chama capital produtivo. E o capital deixa de investirse na economía produtiva para pasar a investir en actividades especulativas, sendo a penúltima a burbulla inmobiliaria, e agora a burbulla da débeda pública.
 
Desta análise derívase a necesidade de reverter este crecemento das desigualdades, seguindo políticas case opostas ás que se están a desenvolver pola maioría de gobernos da Unión Europea, tales como reformas fiscais progresivas, aumento dos salarios e do gasto público social (que ten un efecto redistributivo), e redución do sector financeiro, gravando as actividades especulativas, cando non eliminándoas, tal como se fixo, por certo, para saír da Gran Depresión a principios do século XX. O feito de que non se estea a desenvolver ningunha destas políticas mostra o grao de dominio que as teses neoliberais continúan tendo nos establishments políticos dos países desenvolvidos. E aos autores que continuamos subliñando que a raíz do problema é o crecemento das desigualdades marxínasenos, cando non se nos ignora.
 
Pero mira por onde, se publicou un informe polo Gabinete de estudos de nada menos que un dos Vaticanos do pensamento neoliberal, o Fondo Monetario Internacional, que nos vén a dar a razón. O Informe, titulado "Inequality, Leverage and Crises", escrito por Michael Kumhof e Romain Rancière, non é un documento oficial do FMI (como o informe rápida e claramente puntualiza), e é máis que probable que nunca se converta en política oficial do FMI. En realidade, a pesar da enorme importancia do estudo, os seus contidos apenas distribuíronse. Por certo, sorprende agradablemente o rigor do estudo que contrasta coa chapuza do último informe do FMI sobre Estado Español ("Spain. July 2011, IMF County Report. Non. 11/215"). Este último informe, mesmo polos baixos estándares do staff do FMI, é un insulto ao intelecto. Repiten machaconamente as mesmas receitas neoliberais, sen molestarse en mirar os datos. Por exemplo, recomendan a diminución do gasto público que cobre os salarios dos empregados públicos, indicando que España gasta demasiado en emprego público, cando os datos mostran precisamente o contrario. España é un dos países con menor porcentaxe da poboación adulta traballando nos servizos públicos (véxase "O emprego público en España non é excesivo. Os erros do informe sobre o custo da Administración, da EAE Negocio School", de Vicenç Navarro, Marta Tur, Miquel Campa e Carlos Carrasco, en www.vnavarro.org)
 
Pero o Centro de Estudos do FMI ten un maior nivel intelectual, e o informe sobre as desigualdades é excelente. É un pracer ver documentos cuxas propostas están avaladas, non por dogma, senón por datos cribles tal como fai este estudo. Aínda que se centra en EUA, o informe podería ter incluído tamén os países da Unión Europea (incluíndo España). En parte, a súa focalización en EUA débese á centraliade da economía estadounidense a nivel mundial pero tamén á dispoñibilidade de datos, un elemento de grande importancia, pois en España, por exemplo, é dificilísimo encontrar datos cribles sobre a distribución da renda.
 
O informe mostra a evolución das rendas dende 1970 a 2005 en EUA, sinalando o enorme crecemento das rendas da decila superior e o descenso de todas as demais. Mostra tamén como esta concentración das rendas causou un gran crecemento do endebedamento da maioría da poboación, a cal, ao sufrir unha diminución da súa renda, tivo que endebedarse para manter o nivel de vida ao cal estaba afeita, e con iso manter tamén a demanda doméstica. Os autores mostran que a maior crecemento da concentración das rendas na decila superior, maior endebedamento do resto da poboación, e maior tamaño do sector financeiro en EUA, unha relación dunha enorme importancia. O artigo tamén sinala como este endebedamento, clave para continuar o nivel de demanda, foi facilitado pola baixada de intereses. E de aí, a xénese da burbulla inmobiliaria tal como documentan os autores. Estes mostran tamén que o incremento da financialización (é dicir, do sector financeiro na economía) significou unha caída dos investimentos nos seus sectores produtivos.
 
En realidade, se houbese datos cribles poderiamos ver que a situación é case idéntica en España. É un indicador do enorme poder das clases máis adiñeiradas que esta realidade é ignorada nos maiores fórumes mediáticos e políticos do país