setembro de 2011
 
 

19/09/2011

   CUTUDC / Novidades

  ACTUALIDADE
 

ZARA: escravitude fashion

Dende 1995 á data máis de 40 mil traballadores que eran sometidos a un réxime de escravitude foron liberados en operacións de inspección laboral en zonas rurais [do Brasil].

 

  • Noticias relacionadas

 

 

Dende que comezaron a facerse investigacións en Sao Paulo, a mediados de agosto pasado, catro grandes redes minoristas de roupa foron descubertas utilizando talleres de confección con traballo escravo: Marisa, Pernambucanas, Collins e o grupo completábase coa transnacional española Zara.
 
Cunha facturación mundial de 12.500 millóns anuais, o xigante da moda española Inditex (Arteixo, a Coruña) propietario da cadea de tendas Zara, ten 30 locais en Brasil e emprega neles, 7 mil persoas.
 
Os fiscais estiveron en dous dos 50 talleres de costura abastecedores de Zara, Allí encontraron 16 bolivian@s con cinco nenos, traballando ata 16 horas por día nun ambiente sucio, estreito e sen condicións de seguridade. Os operari@s informaron que tiñan débedas cos donos dos talleres e que recibían polo seu traballo menos dun salario mínimo. Os estranxeiros foran introducidos clandestinamente en Brasil por redes de tráfico de seres humanos. A voceira de Inditex, Regiane Machado, asegurou que "Este é un caso illado, resultado dunha tercerización dun dos nosos abastecedores, sen a nosa autorización,"
 
En realidade eses talleres "tercerizados", sen Zara non existirían no mundo económico. As ordes de costura, a definición das mostras e a elección dos tecidos veñen directamente da matriz en España. As afirmacións da voceira de Zara, foron desmentidas rapidamente cando se comprobou que polo menos noutros 33 talleres subcontratar pola empresa galega se detectaran as mesmas irregularidades: amoreamento, condicións insalubres de traballo e salarios de miseria. Nos talleres encontráronse tamén pezas con etiquetas das marcas Ecko, Gregory, Billabong, Brooksfield, Cobra d'Água e Tyrol.
 
O pasado mes de maio, unha operación similar á despregada en Sao Paulo permitiu á Superintendencia Rexional de Traballo e Emprego desmantelar varios talleres clandestinos na cidade de Americana, no interior da rexión paulista. Naquela ocasión foron liberados 52 traballadores, case todos de nacionalidade boliviana, que estaban a ser explotados e sometidos a unhas condicións laborais degradantes. A maioría dos traballadores escravos liberados tamén elaboraba pezas de roupa para a firma de moda española.
 
Estas formas de explotación de traballo forzado non son excepcionais. Son parte inherente do novo mercado de traballo a escala mundial.
 
Harvey: acumulación flexible
 
David Harvey en La Condición de la Posmodernidad (1989) /1 acepta o desafío do debate cos defensores do postmodernismo e no plano da dominación do Capital traduce postmodernidade como acumulación flexible do capital. Ao describir esta forma de acumulación, Harvey detalla os novos aspectos que definen o mercado de traballo a nivel mundial. As normas e prácticas regresivas na relacións de traballo véñense expandindo hai catro décadas, apoiadas nunha desocupación e marxinación en crecemento constante.
 
Para Harvey os cambios das catro últimas décadas, manifestados na vida cultural, social, política e económica correspóndense con profundas modificacións no proceso de acumulación de capital, que pode situarse temporalmente nos inicios da década do setenta. Máis precisamente, el sinala 1973 -ano de recesión xeneralizada a nivel mundial- como o punto de inflexión destes cambios. Afirma que alí se abre un novo período de acumulación capitalista -ou de incremento no valor do capital- que el denomina "acumulación flexible".
 
A etapa anterior comeza co fordismo, e provén das innovacións tecnolóxicas (liña automática de montaxe) e organizacionales (forma corporativa de organización de negocios, separación entre xerencia, concepción, control e execución e detallada división do traballo) que Ford implantou cun aumento destacado da produtividade e os beneficios. Todo isto conduciu, segundo Harvey, a "unha nova estética e unha nova psicoloxía, en suma un novo tipo de sociedade democrática, racionalizada, modernista e populista". A expansión do sistema fordista é unha complicada historia que se estende por case medio século.
 
Pero será na inmediata post guerra que se procesarán cambios nos modos e mecanismos de intervención estatal permitindo atender en forma efectiva os requisitos da produción fordista. Foron necesarios a depresión e o case colapso do capitalismo na década do trinta, para que as sociedades capitalistas chegasen a unha nova concepción da forma e do uso dos poderes do estado.
 
Keynes respondería a estes interrogantes cun conxunto de estratexias administrativas científicas e poderes estatais que apuntaban a estabilizar o capitalismo. A configuración e o uso propio dos poderes do estado só foron resoltos despois de 1945. Dende ese momento o fordismo aliouse firmemente ao keynesianismo.
 
O fordismo, entón, combinouse coa administración económica keynesiana e produciu o que deu en chamarse estado de benestar social (welfare state). É esta a base dun longo período de expansión económica post guerra.
 
Pero a partir de 1966 hai unha caída da produtividade e lucratividade corporativas. Conxuntamente empeza a manifestarse unha aceleración da inflación, expresión dos problemas fiscais nos grandes países capitalistas.
 
A recuperación de Europa e Xapón comezou a saturar os mercados en competencia con EUA, e foi arredor desa época que as políticas de substitución de importacións en varios países do Terceiro Mundo (en especial, América Latina) asociada ao primeiro gran movemento das multinacionais de envorcar manufacturas cara ao estranxeiro (en particular, Sueste Asiático) xeraron unha industrialización competitiva en ambientes con mercados de traballo desprotexidos.
 
Entre 1965 e 1973 fíxose evidente a incapacidade do fordismo-keynesianismo de conter as contradicións inherentes ao capitalismo. Na superficie, todas esas dificultades eran sintetizadas pola palabra "rixidez". Rixidez nos investimentos de capital fixo de grande escala e de longo prazo e polo tanto rixidez na planificación, presumindo crecemento estable en mercados de consumo invariable ou de franca saturación. Rixidez nos mercados, na localización e nos contratos de traballo. Resistencia dos traballadores a toda tentativa de superar estes problemas de rixidez que levaron ás grandes folgas de 1968-1972. Rixidez nos compromisos do Estado por aumento dos programas de asistencia social en momento que a rixidez na produción restrinxía expansións da base fiscal para gastos públicos.
 
A recesión xeneralizada de 1973 deixou as corporacións con moita capacidade excedente inutilizable en condicións de intensificación da competencia. Isto obrigou a abrir un período de racionalización, reestruturación e aumento do control do traballo. En consecuencia as décadas do setenta e oitenta foron un conturbado período de reestruturación económica e reaxuste social e político. No espazo social creado por todas esas oscilacións e incertezas, unha serie de novas experiencias nos dominios da organización industrial e da vida social e política comezou a coller forma. Esas experiencias poden representar os primeiros ímpetos da pasaxe para un réxime de acumulación enteiramente novo, asociado cun sistema de regulación política e social distinta.
 
E aquí chegamos á definición de Harvey do novo modo de acumulación capitalista: "A acumulación flexible, como vou chamala, está marcada por unha confrontación directa coa rixidez do fordismo. Ela apóiase na flexibilidade dos procesos de traballo, dos mercados de traballo, dos produtos e patróns de consumo. Caracterízase polo xurdimento de sectores de produción enteiramente novos, novas maneiras de abastecemento de servizos financeiros, novos mercados e, abrigo, taxas altamente intensificadas de innovación comercial, tecnolóxica e organizacional. "
 
O traballo organizado "foi minado pola reconstrución de focos de acumulación flexible en rexións que carecían de tradicións industriais anteriores, e pola reimportación para os centros máis antigos das normas e prácticas regresivas establecidas nesas novas áreas". A acumulación flexible implica niveis altos de desemprego estrutural, rápida destrución e reconstrución de habilidades dos traballadores, rebaixas de salario real e empeoramento das condicións de traballo, e retroceso do poder sindical, unha das columnas políticas do réxime fordista. O mercado de traballo pasou por unha radical reestruturación. A desocupación e marxinación -gran cantidade de man de obra excedente tanto de desempregados coma subempregados- e o debilitamento do poder sindical foron aproveitados para impoñer "réximes e contratos de traballo máis flexibles".
 
Os talleres clandestinos en Sudamérica
 
En Latinoamérica onde é común a produción de confeccións en talleres de costura clandestinos con man de obra inmigrante indocumentada -modalidade de traballo que non rexistra nin é obxecto de protección-, o tempo de traballo e o tempo de vida transcorren indiferenciados. En talleres montados en Sao Paulo, Rio de Janeiro ou Bos Aires con man de obra de bolivian@s, paraguay@s ou peruan@s indocumentados, debaixo de cada máquina de coser hai un colchón arroiado para ser utilizado durante as horas de sono. L@s operari@s deben producir primeiro para pagar o transporte dun país outro e os seus gastos de alimentación. Producen durante 14, 15 e ata 16 horas diarias e viven as 24 horas do día no taller. Nos máis permisivos, os fillos comen, xogan, dormen e crecen no mesmo espazo.
 
En Río de Janeiro son as pequenas empresas de confeccións pret-a-porter feminino que contratan traballadoras a domicilio en relación ilegal e clandestina /2. A l@s operari@s non se paga por horas de traballo senón por cantidade de pezas feitas. Desta forma as empresas aforran o gasto en instalacións e en enerxía e na maioría dos casos os traballadores deben comprar a máquina necesaria para producir. Como se paga por peza, non teñen horas "perdidas" de descanso ou xantar, nin necesitan de persoal de control.
 
Jeremy Rifkin /3 o maior expoñente da tese do "fin do traballo" supón que a automatización e a informatización esténdese en forma homoxénea no conxunto da economía globalizada e ignora o desenvolvemento desigual e combinado onde conviven plantas robotizadas e procesos de última tecnoloxía con produción baseada na explotación de man de obra intensiva que pode ser mesmo escravista, infantil ou indocumentada. En moitos casos esta convivencia dáse na elaboración dun mesmo produto, sendo este desenvolvemento desigual, funcional á acumulación capitalista.
 
Isto acontece en Brasil, por exemplo, na cadea produtiva do algodón. Na plantación e sobre todo na colleita utilízase man de obra intensiva por parte de grandes propietarios e trátase dun dos cultivos con maior cantidade de irregularidades laborais. Nos estados de Mato Grosso, Goias e Mato Grosso do Sul, utilízase traballo forzado ou escravo e traballo infantil. Este último, na maioría dos casos trátase dos fillos dos traballadores escravizados, que teñen as "mans pequenas e a altura ideal" para este tipo de colleita. A produción de fío e de tecido de algodón faise con maquinaria moderna computarizada -o sector téxtil pasou por unha modernización nos últimos dez anos- e esixindo man de obra especializada. A última etapa -a confección de camisetas ou outras pezas - realízase tercerizada ou sub-tercerizada en traballo a domicilio ou en talleres clandestinos con indocumentados coreanos ou bolivian@s nos barrios de Brás e Bom Retiro de Sao Paulo /4.
 
Un novo mercado de traballo a escala mundial
 
Os cambios cualitativos da economía planetaria producidos polas transnacionais, actuando como grupos de empresas mundiais, poden sintetizarse en: un amplo proceso de megafusións-adquisicións; o desenvolvemento de Investimentos Estranxeiros Directos (IED) /5, a constitución de redes para interrelacionarse e a multiplicación dos acordos de cooperación na produción máis alá das fronteiras nacionais. Estes acordos desenvólvense no interior de cada grupo transnacional /6. É así como producen e comercializan cadeas de tendas como ZARA, C&A, etc.
 
"A globalización permitiu a formación dun verdadeiro mercado de traballo a escala mundial. Ofrece un espazo poboado dun inmenso exército de reserva de traballadores dispoñibles, no cal o capital pode servirse por vontade. " "A colocación en competencia mundial dos produtores, constitúe pola súa amplitude actual e futura, o elemento central e longamente explicativo da mundialización" /7.
 
"O movemento acelerouse dende hai algúns anos grazas á extrema mobilidade do capital e as facilidades ofrecidas polo uso sistemático das Tecnoloxías de Información e Comunicación (TIC). " Así como a redución dos custos de transporte e comunicación. "Ao mesmo tempo, estas condicións favorables non terían ofrecido todas as súas potencialidades, sen a implantación das políticas neoliberais que organizan, ininterrompidamente dende hai case catro décadas, a ofensiva do capital contra o traballo,".
 
As políticas aplicadas nos países do sur baixo instigación das institucións financeiras internacionais, asumiron como branco os elementos de protección social dos cales se beneficiaban fraccións limitadas dos asalariados. As políticas de axuste estrutural provocaron unha redución dramática dos gastos sociais e contribuíron en boa medida para o crecemento do traballo informal. Hoxe, os traballadores informais representan a gran maioría, ás veces o esencial da poboación activa en numerosos países do sur, mesmo se excluímos o sector agrícola. A forza de traballo informal, excluíndo ao sector agrícola, representa o 55% da poboación economicamente activa de América Latina, entre 45 e 85% en Asia e practicamente o 80% en África. (Charmes /8 citado en Heintz /9)
 
"As condicións de explotación da forza de traballo informal son, por definición, moi heteroxéneas. Elas difiren por grao de inserción da actividade dos produtores nos procesos de mundialización e polo nivel de dereitos que lles é atribuído. Unha gran parte desta poboación vive en condicións dramáticas. Sería máis exacto dicir que ela sobrevive. " Segundo os datos da OIT, 2.700 millóns de persoas traballan en áreas rurais na agricultura de subsistencia ou nas economías informais das cidades "do mundo en desenvolvemento" e gañan menos de dous dólares diarios, é dicir están por debaixo do albor| de pobreza. Dese total, 1.100 millóns teñen un ingreso diario igual ou menor a un dólar. "As categorías máis vulnerables son claramente as mulleres así como os nenos. " "Unha fracción desta forza de traballo é directa (ou indirectamente) integrada na cadea de produción (e de distribución) dos grupos transnacionais" /10.
 
"A modalidade de actividade informal esténdese nas cadeas intensivas de traballo vivo, -nas cales a distribución xoga un papel preponderante- coa industria téxtil e da vestimenta (roupa, zapatos) en primeiro lugar, incluíndo tamén á industria de aparatos electrónicos e de xoguetes; coa potencialidade de ampliar este modo de funcionamento a outras cadeas de produción (automóbiles, por exemplo). Este tipo de traballo participa nunha proporción crecente, nas actividades de servizos. " "A categoría de traballo informal designa un conxunto heteroxéneo que inclúe os empregadores de micro-empresas informais, os empregados por conta propia e os traballadores informais (traballadores empregados nas empresas informais ocasionais, a domicilio, a tempo parcial, en talleres clandestinos, etc.). "
 
Os grupos transnacionais contribuíron a xeneralizar o uso do traballo informal particularmente pola xeneralización da utilización de man de obra feminina e infantil a domicilio. Xunto ao traballo a domicilio as cadeas de tendas como Zara desenvolveron en grande escala outro tipo de traballo informal: talleres clandestinos con trabajador@s indocumentad@s. Polo xeral son pequenos talleres, montados en locais pouco visibles, instalacións sen normas de seguridade nin hixiene, con indocumentados que viven no local, e violación de todas as leis laborais. É unha forma de traballo forzado, baixo ameaza de denuncia a autoridades inmigratorias. As transnacionais colocan varios contratistas intermediarios (subcontratacións) para non se relacionar directamente cos talleres clandestinos. É o caso de C&A e Zara en Brasil.
 
"Tomando en conta a ausencia de interese do capital por mercados insolventes e as oportunidades ofrecidas polas innovacións tecnolóxicas, fraccións importantes das poboacións do sur son consideradas superfluas. Elas poden ser abandonadas ás leis naturais de existencia ou nunha hipótese menos pesimista, sometida a unha explotación mineral da súa forza de traballo. " "Por explotación mineral da forza de traballo entendemos unha explotación do traballo forzado sen preocupación sequera pola reprodución biolóxica desta forza" /11. Trátase de considerar á forza de traballo como un produto da industria extractiva, unha explotación como a extracción de ferro a ceo aberto, sen inquietude sobre as consecuencias biolóxicas.
 
Para Marx, a determinación do valor da forza de traballo incluía o valor dos medios de subsistencia necesarios para manter e reproducir o traballador e a súa familia. Por iso el dicía que: "En antítese a outras mercadorías, a determinación do valor da forza do traballo contén, por conseguinte, un elemento histórico e moral" /12. Neste novo mercado de traballo mundializado, na etapa de crise estrutural do sistema de acumulación, unha forza sempre crecente de traballo vivo tórnase forza de traballo superflua e pode ser abandonada á súa propia sorte ou explotada sen considerar na determinación do valor da forza de traballo, os medios de subsistencia necesarios para manter e reproducir o traballador. É dicir eliminando o elemento "histórico e moral" que Marx detectaba na determinación do valor da mercadoría forza de traballo nos países europeos.
 
Nos talleres clandestinos de confección, os medios de subsistencia necesarios para manter o traballador non inclúen á súa familia reducíndose os custos ao mínimo. E como a reserva de man de obra hoxe dispoñible é dunha amplitude moito máis considerable e a súa colocación en competencia claramente máis doada, o descarte de grandes continxentes de traballadores é un feito habitual.
 
En Sao Paulo, con apenas 20 máquinas e 20 costureiras rexistradas, un dos talleres clandestinos de Zara produciu en dous meses máis de 50 mil pezas. É dicir preto de 50 pezas diarias por operaria. Entre elas unha de 14 anos. Un ritmo brutal para obter un pagamento menor ao salario mínimo nacional e sobrevivir como un moderno escravo fashion.
 
07 de setembro de 2011
 
Notas
 
1/ Harvey, David (1989) The Condition of Postmodernity - Basil Blackwell Ltd.
 
2/ Abreu, Alice, R.P. e Sorj, Bila (orgs.), El Trabajo Invisible, Estudo sobre Traballadores a Domicilio en Brasil; Traballo a domicilio e relacións de xénero: as costureiras externas de Rio de Janeiro, Rio Fundo Editora, Rio de Janeiro, 1993.
 
3/ Jeremy Rifkin El Fin del Trabajo -End of Work- Putnam Publishing Group, EUA, 1995.
 
4/ Lisa Gunn e Marcos Pó (coord.), Cadeia de valor do algodão, têxtil e vestuário: um estudo prospectivo, Instituto Brasileiro de Defesa do Consumidor (IDEC), Xuño 2005.
 
5/ Unha Investimento Estranxeiro Directo (IED), é un investimento| que implica un interese durable e unha relación de longo prazo dunha entidade residente nun país nun emprendimiento localizado noutro país. Un nivel de propiedade superior ao 10% do capital é necesario para cualificar unha IED. Definición da Conferencia das Nacións Unidas para o Comercio e o Desenvolvemento (CNUCED) (citada por Serfati).
 
6/ Un informe da ODCE, publicado en 1991, definía a globalización como un proceso no cal o valor é creado e distribuído a escala mundial no interior de redes. (citado por Serfati)
 
7/ Os entrecomillados sen indicar referencia pertencen a Claude Serfati, Impérialisme et Militarisme: Actualité du XXI Siècle, Editions Page Deux, Cahiers Libres, Lausanne-Suiza. Tradución de Ernesto Herrera. Correspondencia de Prensa, 7 de setembro 2005. Serfati, mestre de conferencia en economía, é membro do Centro de economía e ética polo medioambiente e o desenvolvemento (Universidade de Versalles Saint-Quentin-Yvelines). Membro do consello científico de ATTAC (Francia). Autor de numerosas obras sobre a economía capitalista, o imperialismo e a industria do armamento, entre elas destacamos: A mondialisation armée e Le désequilibre da terreur, Editions Textuel, París 2001.
 
8/ Charmes, J. A mondialisation favorise-t-elle lle travail informel ? en Serfati, C. (baixo a dirección de), Regards Critiques sur a Mondialisation, Editions Octares, Toulouse, 2003.
 
9/ Heintz, J., Global Labor Estándares: their impact and implementation, PERI Working Papers Service, n.º 46, 2002.
 
10/ Mudanzas no mundo do traballo, relatorio presentado para a discusión durante a 95ª Conferencia Internacional do Traballo de OIT realizada en Xenebra entre o 31 de maio e o 16 de xuño do 2006.
 
11/ Guilbert, B., La mondialisation da valeur. Le 11 septembre et a loi da valeur, Communication au Colloque Marx International, 28 septembre 2004 -2 Octobre 2004, Université de Paris-10. p. 5.
 
12/ Marx, Karl, El Capital, Abril Cultural, Sao Paulo, 1983, Vol 1 Tomo 1 páx. 141.

Juan Luis Berterretche

 

Orixinal: http://desacato.info/2011/09/zara-esclavitud-fashion/

CUT da UDC . SEMPRE DO LADO DAS TRABALLADORAS E TRABALLADORES

Quen somos | Contacto | Axuda

cutudc.com, 2009. Publicado baixo licencia Creative Commons DHTML Menu By Milonic JavaScript